| |
|
گشتی |
قوتابیان دهبنه قوربانی لۆژیکی هێز
|
توانا خەسرەو*
پێمخۆشە باس لەکارەساتێکى دڵتەزێن بکەم کەلەشەوى 10/7/2008 لەشارى سلێمانى پایتەختى ڕۆشنبیرى کوردستان، لەبەردەم سەرۆکایەتى زانکۆى سلێمانى ڕوویدا، ئەویش ئیهانەکردن و گرتن و بەچەقۆ و کەتەر کەوتنە گیانى قوتابیانى بەشى کۆمپیوتەرى کۆلێژى زانستى زانکۆى سلێمانى بوو، بەدیارچاوى هەموو دەزگاو خەڵک و میدیاکانەوە، کەئەمڕۆ پاسادانى حکومەت و بوونى ئەزموونەکەمان دەکەن.
پرسیارێکى جەوهەرى کەلێرە سەرهەڵدەدات ئەوەیە ئایا بۆچى هەموو مانگرتن و خۆپشاندانێک لەکوردستان توندوتیژى بەخۆوە دەبینێت؟ یان ئایا دەزگاکانى حکومەت و ئاسایش بۆچى و بەچ مەبەستێک ڕێگا بەخۆیان دەدەن توندوتیژى بنوێنن؟ گەرەکە بوترێت من وەک کادرێکى ڕێکخراوەیى نامەوآ هیچ تەسریحێک بدەم لەسەر ڕەوایەتى و چییەتى داواکانى بەشى کۆمپیوتەر، بەڵکو بەکورتى دەمەوآ وەڵامى پرسیارەکەى خۆم بدەمەوە.
سەرەتا پێویستە ئەوە بوترێت کەدەسەڵات ئەو پەیکەرەیە کەهەڵقوڵاوى کۆمەڵگەیە، یاخود زادەى ئەو سیستمە کۆمەڵایەتیەیە کە کۆمەڵگە بەرجەستەى کردووە (ئەمە لەکاتێکدا ئەگەر حکومەتەکە خۆماڵی بوو) واتە بآ بوونى کۆمەڵگە گریمانەى هەر جۆرێک لەحوکم و دەسەڵات بیرکردنەوەیەکى نالۆژیکیانەیە، بۆیە ئاساییە لەکاتى بوونى کۆمەڵگەى کوردیدا وێناى جۆرێک لەسیستمى حوکم بکەین، گرنگە بزانین ئەو کەڵچەر و سیستمە کەدەسەڵاتى بەرهەمهێناوە لەسەر چ لۆژیکێک وەستاوە؟ ئایا سیستمێکى بآ چاوى یەک ڕەنگى بێدەنگە؟ یاخود سیستمێکى عەقڵانى و عەقڵ، بۆتە سەرچاوەى یاسا؟ یاخود سیستمێکە بەشداریپێکردن و قبوڵکردنى ڕەنگە جیاوازەکانى لەخۆگرتووە؟ بێگومان ئەوەى لەسیستمە کەلتورییەکەى ئەمجۆرەى حکوم لەکوردستان تائێستا دەناسرێتەوە ئەوەیە کەهەردەم پێکانى ئەم سیستمە بۆ درێژکردنەوەى ماوەى ڕاگیرکردنى مانەوەیان تەبەنى لۆژیکى هێزیان کردووە، هەڵبەتە لۆژیکى هێز زادەى ئەو فۆڕمەى دەسەڵاتە کەبەتەقلیدى دەناسرێتەوەو تێیدا دەسەڵات سیمبولى پیرۆزى و هاوڵاتیش ڕەنگى دەربارى و کۆیلەى هەڵدەگرێت. لۆژیکى هێز دەرەنجامى هێزى لۆژیک و زاڵبوونى لۆژیکى هێزە، ئەو لۆژیکى هێزەى کەتواناى کەمترین ئارگۆمێنت و دانوستانى نییە لەگەڵ بەرامبەرەکانیدا، دیارترین سیفەتى ئەمجۆرە لەحوکم موتڵەقییە لەدەسەڵات و نەخوێندنەوەى بەرامبەر و قبوڵنەکردنى هەر ڕەخنەیەکە کەپایەکانى ئەم لۆژیکە لەق بکات، هەرچەندە لەهەندآ حاڵەت و لەبەر شەرعیەتدان بەم سیستمە ئاسایى هەندێکجار نەرم نواندن و تەماهى دەکرێت لەلایەن ئەمجۆرە دەسەڵاتەو هێز و ئۆرگانە ناهاوبەشە فیعلییەکانى ناو دەسەڵات.
دەبێت لەبیرمان بێت ئەم جۆرە لەمیکانیزمى بەڕێوەبردنە دەگەڕێتەوە بۆ سەدەکانى ناوەڕاست لەئەوروپاو سەردەمەکانى سەرهەڵدانى هێزە ئیمپڕیالییەکان لەجیهاندا، کەبۆنزیکەى نیوسەدەیەک بەپشت بەستن بەلۆژیکى هێز پارچەکانى زەوییان بەسەر خۆیاندا دابەشکردبوو و، سەروەتى جیهانیان بۆ خۆیان دەبرد.
جارێکى دیکە لەوە دەدوێم کەنەفەسى ئەمجۆرە سیستمە لەبەرامبەر دانوستاندا زۆر کورت و لاوازەو، لەبچوکترین فشار و تەنگەتاوبووندا پەنا بۆ ناشیاوترین هەڵوێست دەبات کەنەتوانێت بەهێزى لۆژیک بۆ بەرژەوەندى خۆى یەکلایی بکاتەوە، مەهامى دەسەڵات جگە لەوەى کە (کانت) دەڵآ: ڕێکخستنى کار و پەیوەندییەکانى نێوان ئەندامانى کۆمەڵگەیە، دەبێت هەستى خۆ بەخاوەنزانینى تێدابێت بەرامبەر هەر تاکێکى کۆمەڵگاو، هەرگیز ڕێگا بەخۆى نەدا وەکو بیانى سەیرى هاوڵاتیانى خۆى بکات، بەداخەوە پاش 17ساڵ حوکمى کوردى تازە لەسەر سەرەکیترین شەقامى شارى سلێمانى تاکى کورد وەکو بەعسییەکانى زوو ناغافڵگیرانە دەدرێتە بەرشەق و چەقۆ و کەتەر، گومانى تێدانییە ئەم هەڵوێستەى کە هێشتا سەرچاوەى بکەرەکەى دیارنییە جگە لەئیهانەکردن بەمافى مرۆڤ لەکوردستان، گەڕانەوەو پاشەکشەیەکى ترسناکیشە بۆ کەلتور و شارستانیەت و حکومەت و دامەزراوەى کوردى، کە پێویستە ئەم دیاردە ناشارستانیانە کە ڕێگرى سەرەکین لەبەردەم موشارەکەو بەشدارى مەدەنیانەى هاوڵاتیان لەهەمبەرداواکردنى مافەکانیان بەزووى ڕیشەکەن بکرێت و ڕۆشنبیران و دیموکراتخوازانى وڵات دەسبخەنە سەر جومگەکانى ئەم دیاردە ترسناکەو نیشانى دەسەڵات و هەموو لایەکى بدەن.
ئاماژەیەکى ترى دەسەڵاتى تەقلیدى(لۆژیکى هێز) ئەوەیە کە مەهامى دامەزراوەو دەزگاو ڕێکخراوەکان لە ئاستێکى زۆر لاوازدایە و هەندێکجار هەر ڕۆڵیشیان نامێنێت و، لەبەرامبەردا دەزگایەک قوت دەبێتەوە و توغیان دەکات بەسەر کۆمەڵگەداو پێشێلى زۆر دەزگاى لەخۆى باڵاتریش دەکات، ئەمە ڕاستەوخۆ لەکۆمەڵگا شەرقییەکاندا هەیە، بۆیە دەبینیت لەکوردستانداو لەکاتى بوونى حکومەت و پەڕلەمان و هەزاران ڕێکخراوى مەدەنى و خوێندکارى مافەکان مرۆڤ بۆ چەندینجار پێشێل دەکرێت لەلایەن خەڵکى نابەرپرسەوە، کەچى وەک بەرزەکى بانان بۆى دەردەچن، ئەم ڕەفتارە هێندەى لەکارخستنى هەوڵە جدییەکانى یاساو عەقڵە، هێندە ڕێکخستنى کۆمەڵگە نییە بەپاساوى گێرە شێوێنى.
شایەنى باسە دەبێت لەیادى نەکەین قسەکردن لەبونیادى سیستمە کۆمەڵایەتى و کلتورییەکە بۆ ئێمە وەڵامى زۆرێک لەپرسیارەکانمان دەداتەوە، چونکە یەکێک لەخەسڵەتى هەر سیستمێک ئەوەیە هەمیشە دەبێت لەهەوڵى بەدەستهێنانى هێز و پشتیوانى کۆمەڵگەبێت، تابۆ کۆتا پلە تەندروست بێت و، شەرعییەتى هەبێت، بەڵام ئەوەى جێگەى سەرنجە ئەمجۆرە سیستمەى کەبەرامبەر خوێندکاران پەیڕەو دەکرێت نیشانى دەدات کەباکى لەپشتیوانى خەڵک نییەو، ئەو پێشتر لەڕێگرى هێزەوە خواستەکاى خۆى دێنێتەدى و ئامادەنییە پەنابەرێتە بەر ڕێگەیەکى دووروودرێژى گفتوگۆ (کەئەمیان ئاکامەکەى سودمەندە بۆ کۆمەڵگە).
دەبێت ئێمە لەوە تێبگەین ئەوجۆرە لەمامەڵەو ئەکشنە هەروا سەتحى تێنەپەڕآ بەو ئاسانییە گوزەر نەکاو بڕوا، بەڵکو ئەمە رەهەندێکى قوڵترى هەیە لەخەیاڵدان و دەروونى هەرتاکێکدا، گەر زانى خاوەنى هێزە ئەوا سەرکوتى نەیارەکانى دەکات، ئەگەر خاوەنى حەقیش بن، بۆیە گرنگە لێرەدا ئێمە ئاماژە بەوە بدەین کەبۆ بەرگرتن لەو سیستمە کەتێیدا هەردەم مافەکان لەبەرخەتەرى لەناوچوون و پێشێلکردندان، دەبێت ئیش لەسەر بەرزکردنەوەى هۆشیارى تاک بکەین وەکو خوێندکار و هاوڵاتى، تابتوانن و بزانن مافەکانیان چییەو داواى تەحقیقکردنى بکەن، دەنا ئەو جۆرە سیستمەى کەلێى دواین دواجار هەموومان دەکاتە قوربانى و باکیشى نییە.
ئەوەتانآ لەچەند ساڵى ڕابردوودا کە لە زۆرێک لەقەزاو شارەکانى کوردستان خۆپیشاندان بۆ داواکردنى مافەکان ڕوویاندەدا ڕاستەوخۆ توندوتیژى بەخۆوە دەبینى و تواناى قبوڵکردنى ئەوانى دى لەلایەن ئەو جۆرە سیستمەوە قبوڵ نەدەکرا، دواجار تەقەکراوەو برینداربوون و کوشتنیشى لێ کەوتەوە، وەکو خۆپیشاندانى هەڵەبجە 2006 و خۆپیشاندانى هاوڵاتیانى کەلار و چەمچەماڵ و خوێندکارانى زانکۆکان و ... هتد. بۆیە پێویستە ئێمە جارێکى دیکە لەستراکتۆرى کلتورى کوردیەوە دەست بۆ فۆڕمە دەقگرتووەکان ببەین و تێیدا بەهاو ئەخلاق و مافى مرۆڤ و دیموکراسى بەهەند وەربگرین و لەویژدانى هەموو تاکێکى کوردیدا موتوربەى بکەین.
* ئەندامى سکرتاریەتى رێکخراوى گەشەپێدانى قوتابیانى کوردستان |
|
|
|
|
|
|
|
